Visgraatdiagram

Een visgraatdiagram is een hulpmiddel om de mogelijke oorzaken van een probleem gestructureerd in kaart te brengen. Het werd in de jaren veertig ontwikkeld door de Japanse kwaliteitsdeskundige Kaoru Ishikawa en staat ook bekend als het Ishikawa- of oorzaak-gevolgdiagram. De naam verwijst naar de vorm: het probleem staat aan de kop van de vis, met mogelijke oorzaken langs de graten. Het hulpmiddel komt uit kwaliteitsmanagement en wordt veel gebruikt binnen Lean en continu verbeteren.

In productie en logistiek helpt een visgraatdiagram bij het onderzoeken van bijvoorbeeld pickfouten, leververtragingen, voorraadverschillen of machinestoringen. Samen met betrokken medewerkers omschrijft u het probleem en verzamelt u mogelijke oorzaken. Die worden geordend in categorieën, bijvoorbeeld mens, machine, methode, materiaal, meting en omgeving. De categorieën zijn een hulpmiddel en kunnen worden aangepast aan het proces. Vervolgens onderzoekt u met data, waarnemingen en verdiepende vragen welke oorzaken daadwerkelijk bijdragen aan het probleem.

Goed toegepast voorkomt een visgraatdiagram dat teams te snel naar één verklaring of oplossing grijpen. Het brengt kennis van verschillende afdelingen samen en maakt zichtbaar welke aannames nog moeten worden getoetst. Het diagram bewijst op zichzelf niet wat de hoofdoorzaak is, maar biedt een duidelijke basis voor gericht onderzoek. Door vervolgens de bevestigde oorzaken aan te pakken, kunt u terugkerende fouten verminderen, de procesbetrouwbaarheid verhogen en onnodige herstelkosten voorkomen.